Osmanlı Devletinde Vergi Sistemi Nasıl İşler?

Osmanlıda vergiden gelen gelirler maliyenin temelini oluşturan unsurlardır. Bu vergilerin en başında ve en önemlisi olan halktan alınan vergilerdir. Bu dönemde vergiler şeri vergi ve örfi vergi olmak üzere ikiye ayrılırlardı. Bunlar dışında ise osmanlı başka bir gelir kaynakları savaşta elde edilen ganimetlerin 1/5’i yani osmanlıdaki adıyla humus-u şeri veya pençik, gümrük, orman, tuzla ve maden vergileri, bağlı beylik ve hükümetlerin ödediği vergilerden oluşurdu.

  1. ŞER’İ VERGİLER: Bu vergiler şeriatın emir buyurduğu vergilerdir. 3’e ayrılırlar.
  • Öşür: Müslüman bireylerden alınan toprak vergisidir. Elde edilen ürünün onda biri vergi olarak alınırdı.
  • Haraç: Bu vergi müslüman olmayan insanlardan alınır ve kendi arasında iki türe ayrılır.

–  Harac-ı Mukassem:Eğer kişi bir ürün elde ettiyse bu üründen alınan vergi.

–  Haracı Muvazzaf: Toprak üzerinden alınan vergi.

  • Cizye: Müslüman olmayan erkeklerin, askerlik görevleri için alınan vergi türüdür.

osmanlıda vergi (1)

  1. ÖRFİ VERGİLER ( RAİYYAT RÜSUMU )

Padişahın kendi kararıyla konulan vergilere denirdi. Bu vergilerin bir kısmı düzenli olarak halktan toplanırken bir kısmı ise olağanüstü bir durumla karşı karşı kalındığında toplanırdı. Bu vergilerden başlıca olanlar;

  • Çift Resmi: Reayanın sipahiye ödediği toprak vergisi
  • İspenç: Müslüman olmayan kişilerden alınan çift resmi vergidir.
  • Çift Bozan Resmi: Toprağını izin almadanolarak terk edip veya üç yıl üst üste ekmeyenlerden alınan vergidir.
  • Avarız Resmi: Olağanüstü hallerde toplanırdı. Divan kurulunun kararı ve padişahın emri ile.
  • Niyabet Rüsumu (Cerime) : Yerel yöneticileri halktan aldığı vergidir. Suçlulardan da cerime adlı vergi toplanırdı, bu vergi türü ise bu gruba dahildir.
  • İhtisab Resmi: Noter vergisi de denilebilir. Damla tartım ve ölçüm işlerinde alınan vergilere denir.
  • Ağnam Resmi: Hayvanların sayısına göre alınan vergilere denir.
  • Müsadere: Devlet hazinesinden haksız kazanç sağlayarak birden zengin olan kişilerin mallarına devlet tarafından el konulmasıdır.

Veri sistemi 2. mahmud döneminde sonlanmıştır.  Bununla beraber osmanlı devleti döneminde özel mülkiyet anlayışı gelişmeye başlamıştır.

  • İmdad-ı Seferiyye: Orduların seferlere çıkarken halktan topladığı vergilerdir.
  • Bac Resmi: Çarşılardan ve bulunan pazarlardan alınan işgaliye vergisidir.
  • Bennak / Arusane: Evlilik vergisidir.
  • Mücerred: Bekarlık vergisi denilir. 20 yaşını geçen kişiden alınır.
  • Derbent Resmi: Köprü ve geçitlerden alınan vergidir.

You may also like...

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir